W czwartek, 30 października 2025 roku, na terenie Ośrodka Edukacyjno-Muzealnego „Świętokrzyski Sztetl” odbyła się uroczystość odsłonięcia tablicy upamiętniającej Stefanię i Stanisława Trojanów – mieszkańców przysiółka Andrzejówka, którzy podczas II wojny światowej z narażeniem życia pomagali swoim żydowskim sąsiadom. W wydarzeniu wzięli udział potomkowie upamiętnionych, harcerze oraz mieszkańcy, oddając hołd ich odwadze i człowieczeństwu.
– To honor i miły obowiązek, że wspólnie mogliśmy ziścić to przedsięwzięcie. Powstała nowa karta lokalnej historii, o której będziemy opowiadać uczniom, turystom w Ośrodku „Świętokrzyski Sztetl” – zaznaczyła dyrektor Chmielnickiego Centrum Kultury Małgorzata Gładyszewska.
Burmistrz Chmielnika Paweł Wójcik przypomniał o obowiązku wdzięczności wobec ludzi, którzy w najciemniejszych latach niemieckiej okupacji nie utracili swojego człowieczeństwa. – Nie da się zaprzeczyć, że był to czyn bohaterski. Dla naszego, młodszego pokolenia wydaje się on nierzeczywisty. Pomimo, tego że groziła za to śmierć, wykazali się aktem odwagi – dla drugiego człowieka. W imieniu całej społeczności Miasta i Gminy Chmielnik za ten czyn chciałbym podziękować rodzinie Stanisława i Stefanii Trojanów – powiedział burmistrz.
W trakcie uroczystości przywołano poruszającą historię państwa Trojanów, którzy podczas wojny, na strychu swojego domu w przysiółku Andrzejówka, ukrywali dwóch Żydów. Ich działalność została odkryta prawdopodobnie w wyniku donosu. W Wigilię 1942 roku Niemcy zamordowali ukrywanych. Trojanowie zostali wkrótce aresztowani, Stefania trafiła do więzienia, gdzie została dotkliwie pobita, a jej mąż – Stanisław został wywieziony do obozu koncentracyjnego Auschwitz, gdzie zmarł w marcu 1943 roku.
Modlitwę w intencji małżeństwa Trojanów oraz wszystkich, którzy zginęli, niosąc pomoc innym poprowadził ks. Krzysztof Tkaczyk – wikariusz parafii w Chmielniku i kapelan Stowarzyszenia Rekonstrukcji Historycznych „Żołnierze z Gór Świętokrzyskich”. – Boże, Ty stworzyłeś człowieka na swoje podobieństwo i kazałeś mu miłować bliźniego jak siebie samego. Ty powierzyłeś ludziom ziemię, aby była wspólnym mieszkaniem dla wszystkich narodów. (…) W swoim niepojętym miłosierdziu wejrzyj na naszych braci i siostry, którzy stali się ofiarami ucisku, przemocy i złości, oddali swe życie doczesne w obronie ludzkiej godności oraz wolności Ojczyzny. Obdarz ich nagrodą nieśmiertelności i chwały. Błogosław nam, którzy wspominamy ich imiona i żyjemy na tej ziemi (…) – modlił się wikariusz.
Symbolicznego odsłonięcia tablicy pamiątkowej dokonała pani Aniela Maria Gromiec, wnuczka Stefanii i Stanisława Trojanów. W imieniu rodziny krótką mowę wygłosiła prawnuczka upamiętnionych – Barbara Górska.
– Po 82 latach od tragicznych wydarzeń upamiętniamy Stanisława i Stefanię Trojanów, moich pradziadków, którzy oddali zdrowie i życie za pomoc współobywatelom żydowskim. W imieniu mojej rodziny chciałabym wyrazić cześć dla tych, którzy życie poświecili dla ratowania innych. Aby pamięć o tych osobach była inspiracją, by zawsze stać po stronie dobra i humanitaryzmu (…) Pamiętajmy o wielu tysiącach Polaków, którzy mimo zagrożenia karą śmierci, tworzyli łańcuch miłosierdzia i pomagali Żydom – powiedziała ze wzruszeniem.
Następnie pod tablicą złożono kwiaty i zapalono znicze. Wśród składających hołd byli także przedstawiciele najmłodszego pokolenia Chmielniczan – harcerze ze Szkoły Podstawowej im. Stefana Żeromskiego w Chmielniku.
W upamiętnieniu udział wzięli również dr Tomasz Domański z kieleckiej delegatury Instytutu Pamięci Narodowej, przedstawiciele rodziny Trojanów – fundatorzy tablicy oraz mieszkańcy miasta i okolic.
Po części oficjalnej uczestnicy zostali zaproszeni do zwiedzania stałej wystawy w Ośrodku Edukacyjno-Muzealnym „Świętokrzyski Sztetl”, poświęconej Sprawiedliwym wśród Narodów Świata, którzy z narażeniem życia ratowali swoich żydowskich współobywateli.
Organizatorzy składają podziękowania wszystkim osobom, które przyczyniły się do upamiętnienia bohaterskiego małżeństwa oraz wzięły udział w wydarzeniu.
test i foto za: www.swietokrzyskisztetl.pl
